آخرین حج پیامبر اسلام (ص)

دسته بندی: مذهبی آخرین حج پیامبر اسلام (ص)

خلاصه پرسش
مسلمانان چگونه و در چه زمانی دریافتند که حج سال دهم، آخرین حج پیامبر (ص)، و یا همان «حجه الوداع» است؟ و آیا ارتباطی میان سوره نصر و رحلت حضرتشان وجود دارد؟
پرسش
از کجا معلوم شد که حج سال دهم، آخرین حج(حجه الوداع) پیامبر اسلام(ص) بوده است؟ قبل از رفتن به حج، یا در بین راه، یا آخر حج؟
پاسخ اجمالی
بر اساس منابع تاریخى و روایى، پیامبر خدا(ص) در سال دهم هجرى، به زیارت خانه خدا مشرّف شد، و آخرین حج خود را به نام «حجه الوداع» ثبت و ضبط نمود. روایات متعددی وجود دارد که پیامبر خدا(ص) در منا (اواسط ایّام تشریق[۱]) دریافت که این حج، آخرین حج بوده و هنگام وداع با مسلمانان فرا رسیده است و مسلمانان نیز به تدریج به همین موضوع پی بردند:
۱. امام على(ع) می‌فرماید: «خداوند، هنگامى که سوره “إِذا جاءَ نَصْرُ اللهِ وَ الْفَتْحُ”(سوره نصر) را بر پیامبرش فرو فرستاد، [در واقع،] خبر درگذشتش را به او اعلام کرد. (البته پیش از آن)، فتح [مکّه]، در سال هشتم بعد از هجرت پیامبر خدا صورت گرفت. و چون پیامبر به سال نهم هجرت وارد شد، ورود پیاپى قبایل بر او [و رو آوردن به اسلام،] شتاب گرفت. پیامبر(ص) که نمی‌دانست چه وقت اجلش خواهد رسید، شب و روز، بر تلاش خود افزود: سنّت‌ها را توسعه داد، فرائض (واجبات) را محکم کرد، رخصت‌ها را نشان داد و بسیارى از احادیث را منسوخ کرد، و به جنگ تبوک رفت، و [به طور کلّى‏] مانند شخصى که وداع می‌کند، عمل کرد».[۲]
۲. سوره «إِذا جاءَ نَصْرُ اللهِ وَ الْفَتْحُ»، در اواسط ایّام تشریق، بر پیامبر خدا(ص) نازل شد و ایشان دریافت که دیگر هنگام وداع است.[۳]
۳. در منابع اهل‌سنت نیز چنین نقل شده است که وقتی سوره «إِذا جاءَ نَصْرُ اللهِ وَ الْفَتْحُ»، در حجّه الوداع، در مِنا (اواسط ایام تشریق)، نازل شد. با نزول آن، پیامبر خدا(ص) فرمود: «خبر مرگم به من داده شد».[۴]

[۱]. سه روز بعد از عید قربان را «ایّام التشریق» می‌گویند. این نام‌گذارى، از «تشریق اللّحم» گرفته شده ‏است که به معناى قطعه قطعه کردن گوشت و پهن کردن آن در آفتاب است تا خشک شود (فراهیدى، خلیل بن احمد، کتاب العین، ج ‏۵، ص ۳۸، قم، هجرت‏، چاپ دوم‏، ۱۴۱۰ق؛ جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح، ج ‏۴، ص ۱۵۰۱، بیروت، دار العلم للملایین‏، چاپ اول‏، ۱۴۱۰ق).
[۲]. سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج ‏۶، ص ۴۰۷، قم، کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
[۳]. صدوق، محمد بن على‏، خصال، محقق، غفارى، على اکبر، ج ‏۲، ص ۴۸۶، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول‏، ۱۳۶۲ش.
[۴]. نک: ابن کثیر دمشقی‏، أبو الفداء اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج ‏۵، ص ۲۰۲، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷ق؛ طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، تحقیق، ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج ‏۳، ص ۱۸۳، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق؛ بیهقی، ابو بکر احمد بن حسین، دلائل النبوه و معرفه أحوال صاحب الشریعه، تحقیق، قلعجی، عبد المعطی، ج ‏۵، ص ۴۴۵، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۰۵ق؛ صالحى دمشقى‏، محمد بن یوسف‏، سبل الهدى و الرشاد فی سیره خیر العباد، ج ‏۱۲، ص ۲۲۹، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اوّل‏، ۱۴۱۴ق.
منبع: با ما بخون ، اسلام کوئست