آیا یک انسان می‌ تواند با رفتار نادرست خود زمینه امتحان الهی دیگران را فراهم کند؟

دسته بندی: مذهبی آیا یک انسان می‌ تواند با رفتار نادرست خود زمینه امتحان الهی دیگران را فراهم کند؟

آیا یک انسان می‌تواند با رفتار نادرست خود، زمینه آزمایش و امتحان الهی دیگران را فراهم کند؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، آیا فرد اول که ابزاری برای آزمایش خدا است، می‌تواند قابل سرزنش باشد؟!
پرسش
آیا امتحان الهی فقط موارد مربوط به وقوع عوامل و حوادث طبیعی؛ مانند زلزله، سیل و انواع بیماری‌ها می‌باشد و یا این‌که اگر آسیبی و ضرری در اثر رفتار یک انسان به شخص دیگری وارد شود آن‌را نیز می‌توان از مصادیق آزمایش الهی به شمار آورد و در صورتی که این مورد صادق است آیا این تضادی با بحث اختیار ندارد؟ در واقع؛ آیا خدا شخصی را وادار کرده تا به شخص دیگری آسیب وارد کند تا شخص دوم مورد آزمایش الهی قرار گیرد و یا این‌که خود شخص به اراده خود این کار را انجام داده است؟
پاسخ اجمالی
آزمایش انسان تنها از راه حوادث طبیعی نبوده، بلکه رفتارهای هر انسان نیز می‌تواند، آزمایشی برای دیگران باشند.[۱] چنان‌که در قرآن کریم تعدادی از این عوامل امتحان الهی، بیان شده است:
۱. «وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ‏ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ…»؛[۲] قطعاً شما را به مقدارى از ترس، گرسنگى، کاهش اموال و نفوس و کمبود محصولات امتحان خواهیم کرد.
۲. «وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدینَ مِنْکُمْ وَ الصَّابِرین…‏»؛[۳] حتماً شما را امتحان می‌کنیم تا مجاهدان و صابران شما را آشکار کنیم‏.
۳. «وَ نَبْلُوکُمْ‏ بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَه»؛[۴] و شما را به بد و نیک می‌آزماییم‏.
۴. «ذلِکَ نَبْلُوهُمْ‏ بِما کانُوا یَفْسُقُون‏»؛[۵]  این‌گونه ما آنها را در برابر نافرمانی‌هایشان آزمایش می‌کردیم.
در این آیات شریفه، آزمایش الهی به وسیله عواملی؛ مانند رعب و وحشت، گرسنگی، نقص در اموال، نافرمانی و جهاد و اعمال نیک و بد ذکر شده است و بسیاری از موارد یاد شده در ارتباط با رفتار انسان‌های دیگر است. اما با این وجود، شخصی که موجب ایجاد شرایطی برای آزمایش الهی انسان شود، وسیله‌ای بی‌اختیار نیست که مانند طوفان و سیل به دیگران آسیب برساند.[۶]
آن‌که ایجاد وحشت می‌کند، ‌به کشتزارها خسارت می‌زند و موجبات گرسنگی مردم را فراهم می‌سازد، دست به سرقت زده و دارایی مردم را کاهش می‌دهد و … اگرچه زمینه‌ای را برای امتحان خدا در مورد آسیب‌دیدگان فراهم می‌کند، اما خودش از مسئولیت مبرا نیست؛ زیرا خدا گزینه‌های فراوانی برای امتحان مردم در اختیار داشته و رفتارهای فرد مجرم، وسیله انحصاری آزمایش‌های الهی نبوده تا او بخواهد با استناد به این موضوع، از خود سلب تکلیف کند.

[۱]. ر. ک: «راه های آزمایش انسان از دیدگاه قرآن»، ۴۱۵۷؛ «عذاب با وسیله آزمایش الهی»، ۶۴۷۴؛ «امتحان و عذاب الاهی و راه های تمییز بین آنها»، ۱۶۹؛ «امتحان و آزمایش سنت قطعی خداوند»، ۲۵۵۷۹.
[۲]. بقره، ۱۵۵؛ ر. ک: «آزمایش الهی به واسطه رزق»، ۷۱۴۷۳؛ «مقصود از «من الخوف» در آیه ۱۵۵ سوره بقره»، ۳۴۶۷۵؛ «منظور از امتحان به نقص ثمرات»، ۷۳۱۴۲.
[۳]. محمد، ۳۱؛ ر. ک: زینت‌های دنیا وسیله‌ای برای امتحان انسان»، ۵۵۳۹۲.
[۴]. انبیاء، ۳۵.
[۵]. اعراف، ۱۶۳.
[۶]. ر. ک: اختیار انسان»، ۳۲۶۷؛ « محدوده اختیار و آزادی در اسلام»، ۲۸۹؛ «انسان و اختیار»، ۵۱.
منبع: با ما بخون ، اسلام کوئست