معنای «جحیم» چیست و منظور از «صراط الجحیم» در قرآن چیست؟

دسته بندی: مذهبی معنای «جحیم» چیست و منظور از «صراط الجحیم» در قرآن چیست؟

پرسش
معنای «جحیم» چیست و منظور از «صراط الجحیم» در قرآن چیست؟
پاسخ اجمالی
«جحیم» مشتق از ماده «جحمه» به معناى شدت سوزش آتش، و در قرآن کریم یکى از نام‌هاى «جهنم» است.[۱]
خداوند در روز قیامت به فرشتگانى که مأمور فرستادن کفار، مشرکان، ظالمان و ستمگران و هم‌کیشان آنها به دوزخ‌اند، فرمان می‌‏دهد آنان را به سمت دوزخ راهنمایی کنید: «فَاهْدُوهُمْ إِلى‏ صِراطِ الْجَحِیمِ».[۲]
بنابر این «صراط جحیم» یعنی راه جهنم و دوزخ. این اصطلاح البته در قرآن یک‌بار و در آیه فوق به کار رفته است.
این‌که قرآن در این آیه فرمود: ایشان را به سوى صراط جحیم هدایت کنید، با توجه به این‌که هدایت متناسب به سوی بهشت و راه سعادت است، این است که ایشان را به سوى جهنم ببرید و در جهنم بیفکنید؛ چون کلمه هدایت همه جا به معناى راهنمایى نیست، بلکه گاهى به معناى رساندن به هدف و مقصد است.[۳]
بعضى از مفسران گفته‌‌اند؛ اگر بردن به سوى دوزخ را هدایت به سوى آن خوانده، یک نوع توبیخ و سرزنش است.[۴]
برخی هم گفته‌اند؛ هدایت در این‌جا به معنای سوق دادن به سوی جهنم،[۵] و دعوت به راه آتش است.[۶]
بعضی اما معتقدند؛ این تعبیر از این جهت است که کفار هم مانند دیگران لیاقت و استعداد آن‌را داشتند که به سوى بهشت هدایت شوند، خدا هم جز هدایت کارى ندارد، ولى خود آنان کارهایى کردند که هدایت خدا مبدل به هدایت به سوى دوزخ شود، و این تعبیر نظیر تعبیرى است که در آیه «فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِیمٍ»؛[۷] (پس به عذاب دردناک بشارتشان ده) آمده؛ چون در این آیه نیز خود کفار بشارت خداى را مبدل به بشارت به سوى عذاب کردند.[۸]

[۱]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص ۱۸۷، دمشق، بیروت، دار القلم، الدار الشامیه، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
[۲]. صافات، ۲۳.
[۳]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏۱۷، ص ۱۳۲، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، ۱۴۱۷ق.
[۴]. طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏۱۱، ص ۱۳۴، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
[۵]. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج ‏۱۶، ص ۷۳، تهران، ناصر خسرو، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۴ش
[۶]. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تحقیق، رسولی محلاتی، سید هاشم، ج ۴، ص ۴۰۱، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
[۷]. آل عمران، ۳۱.
[۸]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج ۸، ص ۶۸۸، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
منبع: با ما بخون ، اسلام کوئست