معنای حدیث نفس و وسوسه چیست؟

دسته بندی: مذهبی معنای حدیث نفس و وسوسه چیست؟

پاسخ اجمالی
وسوسه در لغت، به معنای حدیث نفس، و صدای پنهانی است، و حدیث نفس –که یک ترکیب اضافی می‌باشد- به معنای؛ با خویشتن گفتن، سخن با خویش گفتن، به خود گفتن، است.[۱] وسواس؛ یعنی صدای مخفی که از باد به وجود می‌آید.[۲] در اصطلاحات قرآنی و حدیثی، مقصود از حدیث نفس، همان وسوسه و معنای لغوی آن است.[۳]
سخن گفتن با خود که در روایات از آن به «حدیث النفس» تعبیر شده است، امری طبیعی است، و برای هرکسی رخ می‌دهد؛[۴] به گونه‌ای که این امر برای انبیای الهی، مانند حضرت آدم(ع) نیز پیش آمده است؛ امام صادق(ع) در این زمینه فرمود: «آدم از این حالت که با خویش سخن می‌گفت، نزد خدا شکایت کرد…».[۵]
پیامبر(ص) نیز هرگاه جنازه‌اى را همراهی می‌نمود، اندوه بر ‌حضرتشان غلبه می‌کرد، بیشتر با خودش سخن می‌گفت و کمتر با مردم![۶]
گاهی حدیث نفس به علت پوشیده و مخفی بودن آن در ردیف وسوسه‌های شیطانی آمده است که همین خصوصیت مخفی بودن را دارند. اگر حدیث نفس از سوی شیطان صورت بگیرد و انسان را به گناه بیندازد، به آن وسوسه شیطان گفته می‌شود.[۷] ولی بسیار اتفاق می‌افتد که حدیث نفس انسان ندای شرمساری او به درگاه خداوند، عذر تقصیر آوردنش به بارگاه خدا می‌باشد. راز و نیاز و ندا و ندبه او است با خالق هستی. سرکوب نفس امّاره است. تفکر در اصل هستی و چرایی زندگی می‌باشد. این حدیث نفس بسیار ارزشمند است.
بنابراین، سخن گفتن با خود چه بر زبان آید و یا تنها بر دل جاری شود، به خودی خود حرام نبوده و نکوهش نشده است؛ مگر این‌که از نوع وسوسه‌های شیطانی باشد و منجر به افتادن در گناه گردد و یا موجب ایجاد شبهه و یا شک و وسواسی در برخی امور زندگی شود که در این صورت باید از آن دوری کرد.[۸]

[۱]. لغت‌نامه دهخدا، واژه «حدیث نفس» و «وسوسه».
[۲]. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، محقق، مخزومى، مهدى، سامرائى، ابراهیم، ج ۷، ص ۳۳۵، قم، هجرت، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق؛  صاحب، اسماعیل بن عباد، المحیط فی اللغه، ج ‏۸، ص ۴۱۸، بیروت، عالم الکتب‏، چاپ اول‏، ۱۴۱۴ق.
[۳]. ر. ک: طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، شیخ آقابزرگ تهرانی، تحقیق، قصیرعاملی، احمد، ج ۹، ص ۳۶۳، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا؛ حمیری، نشوان بن سعید‌، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم‌، محقق، عمری، حسین بن عبد الله، اریانی، مطهر بن علی، عبد الله‌، یوسف محمد، ج ۱۱، ص ۷۰۳۹، دمشق، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
[۴]. ر. ک: منسوب به على بن موسى الرضا(ع)‏، فقه الرضا(ع)‏، ص ۳۸۵، مشهد، مؤسسه آل البیت(ع)‏، چاپ اول، ۱۴۰۶ق؛ نورى، حسین بن محمد تقى‏، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج ‏۶، ص ۳۸۳، قم، مؤسسه آل البیت(ع)‏، چاپ اول‏، ۱۴۰۸ق.
[۵]. برقی، احمد بن محمد، المحاسن، ج ۱، ص ۴۱،‏ قم، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۷۱ق.
[۶]. قطب الدین راوندی، سعید بن هبه الله، الدعوات (سلوه الحزین)، ص ۲۵۹، قم، مدرسه امام مهدی(عج)، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
[۷]. شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، ج ۱۱، ص ۷۰۳۹.
[۸]. ر. ک: «رهایی از وسوسه‌های شیطانی»،  ۳۸۷۲۸؛ «راه‌های عملی برای درمان وسواس»، ۹۰۳۵۶.
منبع: با ما بخون ، اسلام کوئست