نفیسه خاتون کیست؟

دسته بندی: مذهبی نفیسه خاتون کیست؟

خلاصه پرسش
سیده نفیسه معروف به نفیسه خاتون، که بود؟

پاسخ اجمالی
سیده نفیسه (معروف به نفیسه خاتون) از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) است که در کشور مصر مدفون است. منابع تاریخی، او را بانویی عابد، پرهیزگار، مجتهد، عالم به تفسیر و حدیث و حافظ قرآن کریم شمرده‌اند. وی همسر اسحاق مؤتمن فرزند امام جعفر صادق(ع) بود. مقبره این بانو در قاهره از زیارتگاه‌های مشهور مسلمانان آن ناحیه است.
پاسخ تفصیلی
سیّده نفیسه (معروف به نفیسه خاتون)، دختر حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابی‌طالب،[۱] در سال ۱۴۵ ه‍.ق در مکه به دنیا آمد.[۲] مادرش ام ولد است.[۳] نفیسه نزد پدرش حسن بن زید در مدینه زندگی می‌کرد.[۴]
نفیسه خاتون با اسحاق مؤتمن، فرزند امام صادق(ع) ازدواج کرد.[۵] شیخ مفید درباره او می‌گوید: «اسحاق پسر [دیگر] حضرت صادق(ع)؛ مردى دانشمند، شایسته، پارسا و پرهیزگار بود، و اهل حدیث از او احادیثى روایت کرده‌اند».[۶] اسحاق از کسانى بود که معتقد به امامت برادرش موسى بن جعفر(ع) بود، و از پدرش درباره امامت موسى بن جعفر(ع) حدیث نقل کرده است.[۷]
گویا سیده نفیسه و اسحاق، دو فرزند به نام‌های قاسم و ام کلثوم از خود بر جای گذاشته‌اند.[۸]
سیده نفیسه، در سال ۱۹۳ ه‍.ق به مصر رفت. وقتی مردم از ورود بانویی علوی به مصر باخبر شدند، به استقبال او آمدند. او همراه شوهرش در خانه تاجری به نام جمال الدین بن عبدالله بن جَصّاص سکونت گزید. تا این‌که مردم از حاکم مصر خواستند موجبات اقامت ایشان را فراهم کند و او خانه‌ای به ایشان اختصاص داد و نفیسه برای همیشه در مصر ساکن شد.[۹] مردم مصر به این بانو اعتقاد زیادی داشته و دارند.[۱۰]
در منابع تراجم (شرح حال‌نویسان) و تاریخی، ویژگی‌ها و مناقبی برای سیده نفیسه ذکر کرده‌اند؛ از جمله:
۱. اُنس سیده نفیسه با قرآن بسیار بود و حافظ قرآن کریم بوده است.[۱۱] گویند او در حال خواندن آیه «لَهُمْ دارُ السَّلامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ هُوَ وَلِیُّهُمْ بِما کانُوا یَعْمَلُونَ»،[۱۲] از دنیا رفته است.[۱۳]
۲. او در طول عمر خود ۳۰ بار به زیارت خانه خدا مشرف شده است.[۱۴]
۳. او اهل عبادت، و از خوف خدا بسیار می‌گریست و شب‌ها را به تهجد و بسیاری از روزها را به روزه می‌گذراند.[۱۵]
۴. سیده نفیسه؛ در منابع تاریخی و تراجم، با این اوصاف معرفی شده است: بانویی زاهد و پرهیزگار، مجتهد، عالم به تفسیر و حدیث.[۱۶]
۵. محمد بن ادریس شافعی وقتی به مصر رفت، به محضر این بانو رسید و از او اخذ حدیث ‌نمود.[۱۷]
سرانجام سیده نفیسه در سال ۲۰۸ق، در ماه مبارک رمضان، در حال قرائت قرآن از دنیا رفت.[۱۸]
اسحاق مؤتمن تصمیم داشت پیکر همسرش را به مدینه ببرد، اما مردم مصر تمنا داشتند که او در مصر دفن شود؛ لذا در جایی بین قاهره و مصر -همان‌جایی که الآن معروف است- به خاک سپرده شد.[۱۹]
برخی نیز گفته‌اند مردم مصر از حاکم وقت مصر خواستند اسحاق را از انتقال پیکر سیده نفیسه به مدینه منصرف کند. واسطه قراردادن حاکم مؤثر واقع نشد. مردم اموال فراوانی فراهم کردند و به وی دادند و از او خواستند تا با درخواستشان موافقت کند. اسحاق نپذیرفت، اما سرانجام به سبب رویایی که دید تن به خواست مردم داد. در این رویا، رسول اکرم(ص) به او فرمان داده بود که اموال را نپذیر، ولی همسرت را همان‌جا به خاک بسپار.[۲۰]
مقبره این بانو در قاهره از زیارتگاه‌های مشهور مسلمانان است.

[۱]. ابن حجر عسقلانى، احمد بن على، تهذیب التهذیب، ج ‏۱، ص ۲۲۹، بیروت، دار صادر، چاپ اول، ۱۳۲۵ق؛ عامرى حرضى، یحیى بن ابی‌بکر، غربال الزمان فی وفیات الأعیان، ص ۱۹۸، دمشق، دار الخیر، چاپ اول، ۱۴۰۵ق؛ زرکلی، خیر الدین، الاعلام، ج ‏۸، ص ۴۴، بیروت، دار العلم للملایین، چاپ هشتم، ۱۹۸۹م؛ امین، محسن، أعیان الشیعه، ج ‏۳، ص ۲۶۸، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
[۲]. ابن عثمان، موفق الدین‏، مرشد الزوار إلى قبور الأبرار المسمى الدرر المنظم فى زیاره الجبل المقطم، ج ‏۱، ص ۱۶۰، قاهره، الدار المصریه اللبنانیه، چاپ اول، ۱۴۱۵ق؛ الأعلام، ج ‏۸، ص ۴۴.
[۳]. فواز عاملى، زینب بنت على، معجم أعلام النساء، ص ۸۰۶، بیروت، مؤسسه الریان، چاپ اول، ۱۴۲۱ق.
[۴]. الأعلام، ج ‏۸، ص ۴۴.
[۵]. ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان، ج ‏۵، ص ۴۲۳، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، بی‌تا؛ ابن‏ملقن، عمر بن على‏، طبقات الأولیاء، ص ۲۸۴، بیروت، دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون‏، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق؛ الأعلام، ج ‏۸، ص ۴۴.
[۶]. شیخ مفید، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، ج ‏۲، ص ۲۱۱، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
[۷]. همان.
[۸]. شعرانى، عبدالوهاب بن احمد، الطبقات الکبرى(المسمى لواقح الأنوار القدسیه فی مناقب العلماء و الصوفیه)، ج ‏۱، ص ۱۲۵، قاهره، مکتبه الثقافه الدینیه، چاپ اول، ۱۴۲۶ق؛ أعیان الشیعه، ج ‏۳، ص ۲۶۸.
[۹]. معجم أعلام النساء، ص ۸۰۸.
[۱۰]. وفیات الأعیان، ج ‏۵، ص ۴۲۴.
[۱۱]. مرشد الزوار ، ج ‏۱، ص ۱۶۲؛ الأعلام، ج ‏۸، ص ۴۴.
[۱۲]. «براى آنان، نزد پروردگارشان سراى عافیت است، و به [پاداش‏] آنچه انجام می‌دادند، او یارشان خواهد بود»؛ انعام، ۱۲۷.
[۱۳]. مناوى، محمد عبدالرؤوف بن تاج‌العارفین‏، طبقات الصوفیه(الکواکب الدریه فی تراجم الساده الصوفیه)، ج ‏۱، القسم‏الثانی، ص ۷۲۳، بیروت، دار صادر، چاپ اول، ۱۹۹۹م؛ معجم أعلام النساء، ص ۸۰۷.
[۱۴]. مرشد الزوار إلى قبور الأبرار، ج ‏۱، ص ۱۶۱؛ الأعلام، ج ‏۸، ص ۴۴.
[۱۵]. معجم أعلام النساء، ص ۸۰۷.
[۱۶]. مرشد الزوار، ج ‏۱، ص ۱۵۹؛ طبقات الأولیاء، ص ۲۸۴؛  الأعلام، ج ‏۸، ص ۴۴.
[۱۷]. وفیات الأعیان، ج ‏۵، ص ۴۲۴.
[۱۸]. همان؛ طبقات الصوفیه، ج ‏۱، القسم‏الثانی، ص ۷۲۳؛ مرشد الزوار، ج ‏۱، ص ۱۷۴ – ۱۷۵؛ طبقات الأولیاء، ص ۲۸۴.
[۱۹]. وفیات الأعیان، ج ‏۵، ص ۴۲۴؛ ابن کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج ‏۱۰، ص ۲۶۲، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
[۲۰]. شبلنجی، مؤمن بن حسن‏، نور الأبصار فی مناقب آل بیت النبی المختار(ص)، ص ۳۹۴، قم، رضی، بی‌تا.
منبع: با ما بخون ، اسلام کوئست