چرا امام علی (ع) فاصله بین مشرق و مغرب را حرکت خورشید دانسته‌ اند؟

دسته بندی: مذهبی چرا امام علی (ع) فاصله بین مشرق و مغرب را حرکت خورشید دانسته‌ اند؟

خلاصه پرسش
امام علی (ع) فاصله بین مشرق تا مغرب زمین را به اندازه حرکت یک روز خورشید اعلام کرده‌اند که این منطبق با واقعیت نمی‌باشد. نظرتان چیست؟
پرسش
چرا در حکمت ۲۹۴ نهج البلاغه، امام علی(ع) فاصله بین مشرق و مغرب را حرکت خورشید دانسته‌اند، در حالی‌که این مطالب از جهت علمی درست نیست؟
پاسخ اجمالی
امام علی(ع) در جواب سؤالی که از ایشان در بالای منبر[۱] در مورد مقدار مسافت بین مشرق و مغرب پرسیده شد، فرمودند: «مَسِیرَهُ یَوْمٍ لِلشَّمْس‏»؛[۲] این مسافت به اندازه مسیر حرکت یک روز خورشید است.
توضیح این‌که؛ وزن‌ و اندازه‌ها از امور وضعی هستند و جزء امور واقعی محسوب نمی‌شوند و هدف از آن نزدیک کردن اشیاء به ذهن از جهت کمیت و کیفیت است؛ لذا وقتی از مسافت‌های زیاد سؤال می‌شود، باید از یک اندازه و مقیاسی استفاده کرد که مناسب آن باشد.[۳] لذا این‌گونه پاسخ‌ها، پاسخ اقناعی است و هدف آن قانع کردن مخاطب است؛ زیرا اگر حضرتشان می‌فرمود مثلاً چند فرسخ و یا چند میل، پرسشگر مجدداً می‌پرسید به چه دلیل؟! و اثبات پاسخ ارائه شده با توجه به امکانات و دانش آن روز مردم امکان‌پذیر نبود و بر این اساس، حضرتشان پاسخی اقناعی فرمودند[۴] و لزوماً این پاسخ هم به معنای حرکت خورشید گرد زمین نیست تا بگوییم منطبق با دانش جدید نیست، بلکه می‌توان این‌گونه معنا کرد:
آن‌جا که در ابتدای صبح، نور خورشید را می‌بینی مشرق نسبی تو است و آن‌جایی که هنگام غروب، نور خورشید از نظرت محو می‌شود، مغرب نسبی تو می‌باشد و فاصله میان آن دو، فاصله مشرق نسبی تا مغرب نسبی است، و گرنه مشرق و مغرب مطلقی وجود ندارد، بلکه میلیون‌ها مشرق و میلیون‌ها مغرب در عالم وجود دارد که فاصله هر کدام با دیگری نیز متفاوت است.[۵] و از این‌رو است که خدا در قرآن می‌فرماید: «فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِب‏».[۶] سوگند به پروردگار مشرق‌ها و مغرب‌ها!
در مورد دلیل آن‌که امام در این موارد به پاسخ واقعی اشاره نکرده و پاسخی اقناعی را مطرح می‌سازد، می‌توان به بی‌فایده بودن پرسش برای پرسشگر آن زمان، دشواری اثبات آن برای پرسشگر، فقدان توانایی علمی حاضران و یا فقدان مصلحت در ارائه پاسخ واقعی، اما بدون دلیل اشاره کرد.[۷]

[۱]. ابن أبی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله، شرح نهج البلاغه، ج ۱۹، ص ۱۹۹، قم، مکتبه آیه الله المرعشی النجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
[۲]. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، محقق، صبحی صالح، ص ۵۲۷، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
[۳]. هاشمى خویى، میرزا حبیب الله، منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، ج ۲۱، ص ۳۸۶، تهران، مکتبه الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۰ق.
[۴]. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج‏ ۱۹، ص ۱۹۹.
[۵]. منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، ج ‏۲۱، ص ۳۸۶.
[۶]. معارج، ۴۰.
[۷]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۵۶، ص ۳، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
منبع: با ما بخون ، اسلام کوئست